ALACA MESCİT TOPLANTILARI VE 19 MAYIS

17 Mayıs 2021 11:47 Türk Ocakları Balıkesir Şubesi 87

Mondros Ateşkes Anlaşması, Boğazların işgali, İstanbul’un kontrol altına alınması, Meclis-İ Mebusanın dağıtılmış olması, halk desteğinden yoksun İstanbul hükümetlerinin devlete, millete ve vatana sahip çıkamayışı, nihayet İzmir’in 15 Mayıs 1919’da işgali ile görülen facialar üzerine, bütün vatan sathında olduğu gibi, Balıkesir’de de millet kendi kaderine sahip çıkmak zorunda kalmıştır.

İzmir’in işgalini haber alan Balıkesirliler işgali protesto etmek üzere hemen 16 Mayıs’ta Okuma Yurdu’nda (Şimdiki saat kulesinin önündeki bina) toplanarak işgali reddeden bir bildiriyi telgrafla İstanbul Hükümetine gönderme kararı alırlar. Toplantıya başkan olarak Mehmet Vehbi bey seçilmişti. Redd-i İlhak hareketinin bu ilk toplantısından bir gün sonra gizli bir şekilde başka bir ev toplantısı yapılacaktır.

18 Mayıs 1919 Pazar günü ikindi namazı sonrası önce mevlit okutulması sonra da geniş katılımlı bir toplantı daha yapılması kararlaştırıldı. Toplantı için şehir merkezindeki Alaca Mescit Camii seçilmişti. Bu toplantıya Balıkesir halkı ve esnaftan çok kalabalık bir grup katıldı.

Toplantıda söz alan M. Vehbi Bey;

Facianın Balıkesire gelmemesi için Redd-i İlhak Cemiyeti kurulması gerektiğini belirtip sözlerini şöyle sürdürmüştür: “BİZİM ATACAĞIMIZ HER KURŞUN DOĞU VE iSLAM ÂLEMİNİN SONSUZA KADAR KURTULUŞUNA, YOKSA ALLAH KORUSUN EBEDİ ESARETE SEBEP OLACAKTIR.“

Diğer konuşmalardan sonra her türlü kararı almaya yetkili 41 kişi belirlenerek toplantıya son verildi. Bu suretle bölgede vatanın kurtuluşu için çalışacak ve Erzurum’da toplanacak olan kongreyle işbirliğine girecek olan “Kuva-yı Milliye” Teşekkül ediyordu.

Bu anlamda Alaca Mescit toplantısının Türk Milli Mücadelesinde önemli bir yeri olduğunu söyleyebiliriz. Sessiz Sedasız, büyük bir tevazu ve gizlilik içinde başlayan bu toplantı “Kuva-yı Milliye” ruhunun şahlandığı, Türk’ün yenilmez gücünün parladığı Milli Mücadelenin ilk temel taşıdır.

Her şey buradan doğmuş; bir yıldan fazla devam eden Balıkesir ve Bölgesi direniş hareketleri buradan alınan kararların sonucu olmuştur.

Anzavur İsyanı, İstanbul Hükümeti ve İtilaf devletlerinin karşı etkinlikleri Rum ve Ermenilerin bütün ümitleri hep buradan alınan tarihi kararlardan doğan kuvvetle dağılmıştır.

Alaca Mescit toplantısının ertesi günü yani 19 Mayıs 1919’da 41 kişilik heyet üç önemli karar almıştır. Bu kararlardan birincisi İstanbul Hükümeti’nden yardım ve destek talep etmek üzere bir heyetin İstanbul’a gönderilmesidir. İkinci karar Ayvalık ve Edremit bölgesindeki karışık durumu araştırmak üzere dört kişinin buraya gönderilmesidir. Üçüncü karar ise merkezde bir heyetin kurulmasıdır. Mehmet Vehbi Bey’in başkanlığındaki bu heyet bir süre “Heyeti Merkeziye” adıyla anılacaktır.

İstanbul’a giden yedi kişilik heyet önce Sadrazam Damat Ferit Paşa, sonra da İçişleri Bakanı Ali Kemal’le görüşürler. Görüşmelerinden olumlu bir destek ve sonuç almadan geri dönerler. İstanbul’a giden bu heyetin İçişleri Bakanı Ali Kemal’le görüşmelerinde çok ilginç bir diyalog yaşandı. Bu görüşmeden yaklaşık bir ay sonra acımasız bir Kuva-yı Milliye ve Milli Mücadele düşmanı olacak olan; kurtuluştan sonra tutuklanarak Ankara’ya getirilirken İzmit’te halk tarafından linç edilen Ali Kemal; bu görüşmede şu cümleleri sarf etmiştir:

“Biz size üstümüzdeki baskılar yüzünden destek veremeyiz hatta karşı bile çıkabiliriz. Ancak bu milletin nefs -i müdafaa da Bulunabileceğini, bu tip faaliyetlerinize hükumetimizin şimdilik bir şey demeyeceğini bilmenizi isterim”.

Körfez’e giden heyet ise başta Burhaniye olmak üzere bölgenin ileri gelenleri ile bir seri toplantılar yaparak bu bölgede Kuva-yı Milliyenin oluşmasını sağlamışlardır.

29 Mayıs 1919’da Yunanlılar Ayvalık’a asker çıkarmaya başlayınca 172. Alay Komutanı Ali Bey bu işgal teşebbüsüne karşı koydu. Milli mücadeledeki ilk askeri kuşu burada atıldı. Bölgedeki

direnişte Edremit eski kaymakamı Köprülü Hamdi Bey’in ve yeni oluşan Kuva-yı Milliye hareketinin önemli yarar ve desteğin görülmüştür.

Bu arada Mustafa Kemal’in 19 Mayıs’ta Samsun’a çıktığı, vatanı kurtarmak için Anadolu’nun başka bir köşesinde faaliyetlere başladığı öğrenilmişti. Bu olaydan sonra Balıkesir’deki heyecan bir kat daha artmış, vatan savunmasında yalnız olmadıkları anlaşılmıştır.

İşte Balıkesir’de artan şevk ve heyecan ile Alaca Mescit’de bir toplantı daha yapılması kararlaştırıldı. 3 Haziran 1919’da yapılan bu toplantıya 14. Kolordu Komutanı Yusuf İzzet Paşa da katılmıştı. Ayvalık’a yapılacak her türlü yardımla, Manisa’ya doğru ilerlemekte olan düşmanın nasıl durdurulacağı bu toplantıda tartışılmış ve bir müfreze (askeri birlik) kurulması kararlaştırılmıştır.

Devlete ait bir yetki olan askere alma işi, ilk defa bu toplantılarda kararlaştırılıp cepheler oluşturulmaya başlanmıştır. Cephelerde toplanmaya başlayan ve kuvvetlerin sevk ve idaresi ile yeme-içme ve diğer ihtiyaç malzemesi temin işlemlerinin planlanması gerekiyordu.

Bütün bunları Heyet -İ Merkeziye tek başına yapmakta zorlanıyor, ilçelerin de katılımıyla bir kongre toplantısının gerekli olduğu da düşünülüyordu.

Balıkesir’de bunlar olurken Yunanlılar batı Anadolu’da bir çok merkezi işgal ederek Soma ve Akhisar hattına dayanmışlardı. Yunan tehlikesi gün geçtikçe Balıkesir’e yaklaşıyordu. Şehir yavaş yavaş bir çemberin içine düşüyordu.

Yüzbaşı Kemal (Balıkesir) Bey’in, albay Kazım (Özalp) Bey’in ve Hacim Muhittin (Çarıklı) Bey’in Balıkesir’e gelip milli harekete fiilen katılımlarıyla Balıkesir Kuva-yı Milliyesi iyice güçlenmiş ve silahlı direnişlere bütün hızıyla özellikle Ayvalık-Soma-Akhisar-Bergama cephelerinde düşmanla mücadeleye devam edilmiştir.

1919 yılının Haziran ayının ortalarına doğru Balıkesirli Kuva-yı Milliyeciler Akhisar ve çevresini Yunan işgalinden kurtardı. Bu bölgedeki depolarda bulunan Osmanlı ordusuna ait silah ve cephaneler Kuva-yı Milliye askerlerine dağıtıldı.

Bundan sonra Yunan ilerleyişine karşı başka cepheler kurularak Yunan ilerleyişi önemli ölçüde durduruldu.

Balıkesir Heyet -i Merkeziyesi bundan sonraki toplantılarında yeni kurulmuş ordunun subaylarına verilecek maaş, geride kalan ailelerine yardım ve savaşan askerlerin her türlü ihtiyaçlarını nasıl halledeceklerini görüşüp karara bağladılar.

Başta İngilizler olmak üzere itilaf devletlerinin siyasi ve askeri desteğini arkasına alan Yunanlılar 30 Haziran 1920’de Balıkesir’e girdiler.

Bu tarihe kadar bölgedeki Yunan ilerleyişinin durdurulması Ankara’da yeni kurulacak hükümetin zaman kazandırmış, Mustafa Kemal ve arkadaşlarının işlerini önemli ölçüde kolaylaştırmıştır.

Bütün bunlar 16 Mayıs 1919’dan başlayarak Okuma Yurdu, Alaca Mescit toplantıları, Balıkesir Kongrelerinde ve sonralarında alınan kararlar sonucu kurulan Kuva-yı Milliye ordusunun çok büyük bir başarısı olarak tarihe geçmiştir.

 

Yorum Ekle

İlk Yorumlayan Siz Olun!

YENİ GALERİLER

Türk Ocakları Balıkesir Şubesi

Türk Ocakları Balıkesir Şubesi'ne ait kurumsal bilgilerin, çalışmalar ve etkinliklerin yer aldığı kurumsal web sitesi.

Türk Ocakları Balıkesir Şubesi

Adres: Eski Kuyumcular Mah. Anafartalar Cad. Mortaş İş hanı B Blok No:56-57 Karesi/BALIKESİR
10100 /

Dernek Yazılımı: Medya İnternet™ - Dernek Sitesi Kulga © Tüm Hakları Saklıdır.